Development of a Patient-centered Community-based Tuberculosis Care Model, Nathom District Nakhonpanom Province

Abstract

Tuberculosis, a contagious disease caused primarily by Mycobacterium tuberculosis, remains a significant global health problem. This action research To investigate the process of developing patient-centered tuberculosis care in the community to reduce the rate of medication default among new tuberculosis patients registered at Na Thom Hospital, Na Thom District, Nakhon Phanom Province. An action research was conducted with 56 participants divided into 3 groups: 30 tuberculosis patients and their caregivers, 15 healthcare professionals, and 11 community health network members. Data were collected using quantitative and qualitative methods, including interviews, observations, and participation in activities. Data were analyzed using descriptive statistics (frequency, percentage, and standard deviation) and Wilcoxon signed rank test for quantitative data. Qualitative data were analyzed using content analysis.

The study found that the process of developing tuberculosis patient care in the community, with patients at the center, in Na Thum District, Nakhon Phanom Province, consists of four operational steps. The planning phase includes four activities: analyzing the problems and health service needs of tuberculosis patients and their caregivers, assessing the situation and challenges in providing tuberculosis patient care services by the service unit, evaluating the involvement of health networks in the care of tuberculosis patients in the community, and organizing a meeting to create guidelines for developing a model of tuberculosis patient care in the community. The implementation of the action plan includes three activities: training to provide knowledge about tuberculosis to patients, caregivers, and community health volunteers. Training to enhance the capabilities of public health officials in caring for tuberculosis patients and providing personal protective equipment to prevent tuberculosis infection involves several observation steps. These include monitoring the participation of attendees at each stage of the study, observing the behavior and actions of tuberculosis patients and their caregivers, assessing the rate of sputum conversion after the completion of the intensive treatment phase of 2 months, evaluating the rate of medication adherence among pulmonary tuberculosis patients, and assessing satisfaction with the community care model for tuberculosis patients. The reflection process consists of one activity: a meeting to summarize the operational results and share lessons learned from the implementation.

Results implementing the patient-centered tuberculosis care model, the knowledge scores of patients, caregivers, and community health volunteers increased significantly (p-value < 0.05). completing the intensive treatment phase, only 2 (13.33%) patients had positive sputum results. Default rate was 0%. After 6 months of treatment, the treatment success rate was 93.33%. Patient and caregiver satisfaction was high (mean = 4.26, SD = 0.36). Community health network and team satisfaction was high (mean = 4.31, SD = 0.32).

Conclusion The key success factors of the patient-centered tuberculosis care model were: 1) involving all stakeholders in the care process, 2) building strong provider-patient relationships, 3) allowing patients to choose volunteer community health workers as their medication supervisors, and 4) establishing an effective information referral system between the tuberculosis clinic, primary care units, and community networks.

วัณโรค เป็นโรคติดต่อที่เกิดจากเชื้อแบคที่เรีย Mycobacterium ที่พบบ่อยที่สุดและเป็นปัญหาในประเทศไทย คือ Mycobacterium tuberculosis องค์การอนามัยโลกยังได้จัดให้วัณโรคเป็นปัญหาที่สำคัญระดับโลก นอกจากการเจ็บป่วยที่ก่อให้เกิดความสูญเสียทางสุขภาพจนเกิดการเสียชีวิต และยังส่งผลกระทบด้านเศรษฐกิจต่อผู้ป่วย ครอบรัวและบุคคลใกล้ชิด รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (action research) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการพัฒนาการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน โดยโดยให้ผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง อำเภอนาทม จังหวัดนครพนม เพื่อลดอัตราการขาดยาของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ ที่ขึ้นทะเบียนรักษาวัณโรคในโรงพยาบาลนาทม อำเภอนาทม จังหวัดนครพนม กลุ่มเป้าหมาย จำนวน 56 คน แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ ผู้ป่วยวัณโรคและผู้ดูแลผู้ป่วยวัณโรค จำนวน 30 คน ทีมสหวิชาชีพดูแลผุ้ป่วยวัณโรค จำนวน 15 คน และเครือข่ายสุขภาพในชุมชน ประกอบไปด้วย ผู้นำชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน และเจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น วิธีการศึกษา เก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ โดยใช้แบบสัมภาษณ์และแบบสังเกต การเข้าร่วมกิจกรรม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ สถิติพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ และส่วนเบี่ยงเบน มาตรฐาน สถิติเชิงอนุมาน ใช้สถิติ wilcoxon signed rank test ข้อมูลคุณภาพใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการศึกษาพบว่า กระบวนการพัฒนาการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน โดยให้ผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง อำเภอนาทม จังหวัดนครพนม มีขั้นตอนการดำเนินงาน 4 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นตอนการวางแผน มี 4 กิจกรรม ประกอบไปด้วย วิเคราะห์ปัญหาและความต้องการบริการสุขภาพ ของผู้ป่วยวัณโรคและผู้ดูแลผู้ป่วยวัณโรค การวิเคราะห์สถานการณ์และปัญหาในการดำเนินงานให้บริการดูแลผู้ป่วยวัณโรคของหน่วยบริการ การวิเคราะห์สถานการณ์การมีส่วนร่วมของเครือข่ายสุขภาพในการดูแลสุขภาพผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน และจัดประชุมสร้างแนวทางในการการพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน ปฏิบัติตามแผนปฏิบัติการ มี 3 กิจกรรม ประกอบไปด้วย การอบรมให้ความรู้เรื่องวัณโรคแก่ผู้ป่วย ผู้ดูแลผู้ป่วย และ อสม. การอบรมพัฒนาศักยภาพเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในการดูแลผู้ป่วยวัณโรค และการจัดหาอุปกรณ์ป้องกันตนเองในการป้องกันการติดเชื้อวัณโรค ขั้นตอนการสังเกตผล ประกอบไปด้วย สังเกตการณ์การมีส่วนร่วมของผู้เข้าร่วมกิจกรรมในแต่ละขั้นตอนของการศึกษา สังเกตสังเกตพฤติกรรมและการปฏิบัติตัวของผู้ป่วยวัณโรคและผู้ดูแลผู้ป่วยวัณโรค ประเมินอัตราการเปลี่ยนเสมหะหลังสิ้นสุดการรักษาระยะเข้มข้น 2 เดือน ประเมินอัตราการขาดยาของผู้ป่วยวัณโรคปอด และประเมินความพึงพอใจต่อรูปแบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน ขั้นตอนการสะท้อนผล มี 1 กิจกรรม คือ การประชุมสรุปผลการดำเนินงาน ถอดบทเรียนแลกเปลี่ยนเรียนรู้การดำเนินงาน

ผลการดำเนินงานการพัฒนาการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน โดยให้ผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง อำเภอนาทม จังหวัดนครพนม หลังการพัฒนาพบว่าผู้ป่วยวัณโรค ผู้ดูแลผู้ป่วยวัณโรค และอสม. มีคะแนนความรู้เฉลี่ยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05) ผลเสมหะหลังสิ้นสุดการรักษาระยะเข้มข้น พบเชื้อ 2 ราย ร้อยละ 13.33 อัตราการขาดยา ร้อยละ 0.00 หลังการรักษา 6 เดือน พบอัตราความสำเร็จการรักษา ร้อยละ 93.33 ผู้ป่วยวัณโรคและผู้ดูแลผู้ป่วยวัณโรค มีความพึงพอใจต่อรูปแบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน โดยให้ผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง ระดับสูง (mean = 4.26, SD =0.36) เครือข่ายสุขภาพชุมชนและทีมสหวิชาชีพ มีความพึงพอใจต่อการมีส่วนร่วมพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน โดยให้ผู้ป่วยเป็นศูนย์กลางระดับสูง (mean = 4.31, SD =0.32)

สรุปผลการพัฒนาการดูแลผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน โดยให้ผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง อำเภอนาทม จังหวัดนครพนม มีปัจจัยแห่งความสำเร็จคือ 1) การเปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการดำเนินงานดูแลผู้ป่วยวัณโรคเข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินงาน 2) การสร้างความสัมพันธ์ที่ดีของผู้ให้บริการต่อผู้รับบริการ 3) ผู้ป่วยมีโอกาสที่จะเลือกพี่เลี้ยงอสม.ในการกำกับการกินยา 4) มีระบบการส่งต่อข้อมูลที่ดีระหว่างคลินิกวัณโรคกับหน่วยบริการปฐมภูมิและเครือข่ายชุมชน