Applying of Geographic Information Systems (GIS) and Comparison of important extracts from Thai herb for treatment of malaria by a Thai folk healer in Chanthaburi, Sa Kaeo province

Abstract

The objective of this study was to study the use of medicinal plants by folk healers in the treatment of malaria. This study was an applied research study which used mixed methods. Quantitative research methodology was used to create a geographic information system (GIS). The active substances of medicinal plants in each study area were characterized. Qualitative research methodology was used in collecting data from related documents, field study, observation, interview, and focus group discussion. The data analysis was then performed. This study was conducted following approval by the Human Research Review Board in 2021-2022.

The results showed that 13 medicinal plants have been used in the treatment of malaria by the folk healers in the study areas. The medicinal plants most common used by folk healers are neem (Azadirachta indica A.Juss.), quinine (Brucea javanica (L.) Merr.), wormwood (Tinospora crispa (L.), and Eurycoma longifolia Jack. These main medicinal plants have nourishing, therapeutic and preventive properties against malaria during journeys in the forest. They have been used as analgesics against all kinds of fever such as persistent fever and malaria. Each folk healer has been taught by their ancestors with at least 15 years of experience in healing and taking care of a large number of patients in their community. As these two provinces are adjacent to Cambodia, all folk healers can treat malaria even in severe stages such as cerebral malaria, malaria-induced splenic infarction and other similar fever conditions.

The active substances or phytochemicals of five medicinal plants used in the treatment of malaria were characterized using crude ethanol extracts. Two primary phytochemicals were identified in Azadirachta indica A.Juss. and Ficus racemosa L. which were terpenoids and phenolics, two phytochemicals were identified in Brucea javanica (L.) Merr. which were alkaloids and phenolics while three phytochemicals were identified in Tinospora crispa (L.) and Eurycoma longifolia Jack which were terpenoids, alkaloids and phenolics. For the total alkaloid content in three medicinal plants, Brucea javanica (L.) Merr. had the highest total alkaloid content of 1.73-1.84%, followed by Tinospora crispa (L.) (1.15-1.59%) and Eurycoma longifolia Jack (0.34-0.58%). The determination of the total triterpenoid content in four medicinal plants revealed that dried powder of Tinospora crispa (L.), collected from Chanthaburi, had the highest total triterpenoid content of 290.05 mg/g while the lowest total triterpenoid content of 6.35 mg/g was observed in dried powder of Azadirachta indica A.Juss, collected from Chanthaburi. According to the research results all five medicinal plants contained compounds in amounts that could fight malaria.

The study of the distribution and density of medicinal plants used in the treatment and prevention of malaria in different districts of Chanthaburi showed that Tinospora crispa (L.), Eurycoma longifolia Jack, and Azadirachta indica A.Juss. are widely distributed in Khao Khitchakut District, Khlung District and Mueang Chanthaburi District. Ficus racemosa (L.) and Brucea javanica (L.) Merr. are less distributed in Mueang Chanthaburi District and Pong Nam Ron District and are not found in Khlung District or Laem Sing District. The folk healers in Sa Kaeo rely on medicinal plants collected from their local community forest, which are found in every district. The coordinates of these medicinal plants were determined in the geographic information system. Therefore, the Ministry of Public Health should require all relevant agencies to survey the area in order to conserve, restore and establish a water system for medicinal plants. The Ministry of Public Health should also a accelerate understanding within the community of the necessity and importance of herbs to ensure their ongoing conservation and restoration, and encourage community participation in such activity

การวิจัยนี้มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษาการใช้ประโยชน์จากพืชสมุนไพรของหมอพื้นบ้านในการรักษาโรคมาลาเรีย ศึกษากลุ่มสารสำคัญของตัวอย่างพืชสมุนไพรหลักที่ใช้ในการรักษาโรคมาลาเรีย และเพื่อพัฒนาข้อมูลสมุนไพรพื้นบ้านที่ใช้การรักษาและป้องกันโรคมาลาเรีย เป็นการวิจัยประยุกต์ (Applied Research) แบบวิจัยผสม (Mixed Research) โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research) เพื่อใช้เป็นข้อมูลการสร้างระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) และนำสมุนไพรมาวิเคราะห์ผลทางสถิติในการเปรียบเทียบกลุ่มสารสำคัญจากพืชสมุนไพรหลักตามพื้นที่ที่ศึกษา โดยผลจากทางห้องปฏิบัติการ นอกจากนี้ยังใช้วิธีเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยการเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร (Document) และเก็บข้อมูลภาคสนาม (Field Study) จากการสำรวจ การสังเกต การสัมภาษณ์ โดยการลงภาคสนามนำข้อมูลมาทำวิเคราะห์ ดำเนินการวิจัยตั้งแต่ได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการพิจารณาการศึกษาวิจัยในมนุษย์ในปี 2564 - 2565

ผลการวิจัย พบว่า การใช้ประโยชน์จากพืชสมุนไพรของหมอพื้นบ้านในการรักษาโรคมาลาเรียมีอยู่ในท้องถิ่นจำนวน 13 ชนิด โดยใช้ตำรับยาสมุนไพรที่หลากหลาย ได้แก่ สะเดาไทย ควินิน บอระเพ็ดและปลาไหลเผือก ตัวยาสมุนไพรหลักดังกล่าวมีสรรพคุณในการบำรุงร่างกายป้องกันและรักษาไข้ป่าในระหว่างการเดินทาง ใช้เป็นยาแก้ไข้ทุกชนิด แก้ไข้เรื้อรัง เป็นยาลดไข้ แก้ไข้มาลาเรีย ตัดไข้ทุกชนิด หมอพื้นบ้านแต่ละท่านมีความรู้ที่เป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมตกทอดกันมาจากบรรพบุรุษ มีประสบการณ์ในการรักษาไม่ต่ำกว่าท่านละ 15 ปี ดูแลรักษาผู้ป่วยในชุมชนเป็นจำนวนมาก เนื่องจาก 2 จังหวัดที่เป็นพื้นที่ศึกษามีชายแดนติดกับประเทศกัมพูชา โดยทุกท่านสามารถรักษาโรคมาลาเรียได้แม้ในระยะที่มีความรุนแรง เช่น มาลาเรียขึ้นสมอง มาลาเรียลงม้าม รวมทั้งภาวะไข้อื่น ๆ ที่มีลักษณะคล้ายกัน

กลุ่มสารสำคัญของตัวอย่างพืชสมุนไพรหลักที่ใช้ในการรักษาโรคมาลาเรีย การทดสอบสารพฤกษเคมีเบื้องต้นของสารสกัดหยาบเอทานอลของพืชสมุนไพร 5 ชนิด พบว่าสารพฤกษเคมีเบื้องต้นของสะเดาและมะเดื่ออุทุมพรมี 2 ชนิด คือ เทอร์พีนอยด์และฟีโนลิก ควินินพบมีสารพฤกษเคมีเบื้องต้น 2 ชนิด คือ อัลคาลอยด์และฟีโนลิก ส่วนปลาไหลเผือกและบอระเพ็ด พบสารพฤกษเคมีเบื้องต้น 3 ชนิด คือ เทอร์พีนอยด์ อัลคาลอยด์และฟีโนลิก การวิเคราะห์ปริมาณอัลคาลอยด์รวมของพืชสมุนไพร 3 ชนิด พบว่า ควินินมีปริมาณอัลคาลอยด์รวมสูงสุด เท่ากับ 1.73 - 1.84 เปอร์เซ็นต์ รองลงมาคือบอระเพ็ด 1.15 - 1.59 เปอร์เซ็นต์ และปลาไหลเผือก มีปริมาณอัลคาลอยด์รวมต่ำสุด เท่ากับ 0.34 - 0.58 เปอร์เซ็นต์ การวิเคราะห์ปริมาณไตรเทอร์พีนอยด์รวมของพืชสมุนไพร 4 ชนิด พบว่าบอระเพ็ดที่เก็บจากจังหวัดจันทบุรีมีปริมาณไตรเทอร์พีนอยด์รวมสูงที่สุด เท่ากับ 290.05 มิลลิกรัมต่อกรัม ผงสมุนไพรแห้ง ส่วนปริมาณไตรเทอร์พีนอยด์รวมที่ต่ำสุดพบในพืชตัวอย่างสะเดาที่เก็บจากจังหวัดจันทบุรี เท่ากับ 6.35 มิลลิกรัมต่อกรัม ผงสมุนไพรแห้ง ซึ่งจากผลการวิจัยดังกล่าว พบว่า พืชสมุนไพรทั้ง 5 ชนิด มีสารประกอบในปริมาณที่สามารถต้านเชื้อมาลาเรียได้

การพัฒนาข้อมูล สมุนไพรพื้นบ้านที่ใช้ในการรักษาและป้องกันโรคมาลาเรีย การกระจายพันธุ์และความหนาแน่นของการเจริญเติบโตของพืชสมุนไพรตามอำเภอต่าง ๆ ในจังหวัดจันทบุรี พบการกระจายพันธุ์มากของ บอระเพ็ด ปลาไหลเผือก สะเดา ที่อำเภอเขาคิชฌกูฏ อำเภอขลุง และอำเภอเมือง พบการกระจายพันธุ์น้อยของมะเดื่ออุทุมพร และ ควินิน ที่อำเภอเมือง อำเภอโป่งน้ำร้อน ไม่พบในอำเภอขลุง และอำเภอแหลมสิงห์ การใช้สมุนไพรของหมอพื้นบ้านจังหวัดสระแก้ว ได้อาศัยเก็บสมุนไพรจากป่าชุมชนในท้องถิ่นของตนซึ่งมีอยู่ทุกอำเภอ สมุนไพรได้เจริญเติบโตกระจายตัวตามป่าชุมชนเหล่านี้ สมุนไพรสำคัญได้ถูกระบุพิกัดในระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ (GIS) ดังนั้นกระทรวงสาธารณสุข ควรจะให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทุกหน่วยงานลงพื้นที่ เพื่อดำเนินการอนุรักษ์ฟื้นฟูและจัดทำระบบน้ำ ที่ช่วยให้สมุนไพรเจริญเติบโตได้ รวมทั้งเร่งทำความเข้าใจกับชุมชน ถึงความจำเป็นและความสำคัญของสมุนไพรที่ชุมชนมีส่วนร่วมในการเป็นเจ้าของ มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ และฟื้นฟู ให้คงอยู่ตลอดไป