Development of Oral Health Care System for Preschool Children in Child Development Centers under Local Administrative Organizations in Ubon Ratchathani Province.

Abstract

This action research aimed to investigate dental health problems, dental health literacy, dental care behaviors, and develop a comprehensive dental health care system for preschool children in child development centers under local administrative organizations in Ubon Ratchathani Province. The study employed Kemmis and McTaggart's approach through three distinct phases: situation analysis, development implementation, and evaluation. The research participants comprised: 1) 270 stakeholders affiliated with child development centers, and 2) 498 parents and caregivers. Ban Mad Child Development Center under Mueang Si Khai Subdistrict Municipality served as the model system development site. The study utilized mixed methods for data collection. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics (frequency, percentage, mean, standard deviation) and inferential statistics (Pearson's correlation coefficient and multiple regression analysis). Qualitative data were gathered through participatory observation, in-depth interviews, and focus group discussions, and subjected to content analysis.

Phase one findings revealed that preschool children exhibited a dental caries rate of 57.83%, with a mean decayed, missing, and filled teeth (dmft) index of 4.36 teeth per child before intervention. Dental health literacy among parents and caregivers was predominantly at a moderate level (51.61%). Regarding dental health care behaviors, the majority of parents and caregivers demonstrated excellent overall practices (61.24%). The study identified critical systemic deficiencies in the dental healthcare system. These included insufficient regular monitoring and evaluation mechanisms (only 8.15%), constrained budget allocation from local health security funds (60.37%), challenges in referring children with oral health issues for appropriate treatment (58.89%), and inadequate parental notification systems when children's oral health problems were detected (only 22.22%). In the action phase, the system enhancement process followed the PAOR (Planning, Action, Observation, Reflection) cycle. The Planning stage involved organizing stakeholder meetings to establish four shared objectives: fostering community participation, developing a model child development center, enhancing knowledge for parents and teachers, and creating a community-involved dental health care system. The Action phase entailed modifying the screening protocol from annual to biannual assessments, establishing a multisectoral home visit team comprising five key stakeholder groups, and implementing targeted dental health promotion initiatives. The Observation phase revealed that teachers and dental personnel demonstrated the highest levels of engagement, while parental participation was moderate but showed increasing trends. The Reflection phase identified key success factors, including administrative leadership and effective inter-agency collaboration. Results from the evaluation phase demonstrated significant improvements: the average dmft index decreased from 4.36 to 2.56 teeth per child (representing a 41.28% reduction), access to screening services increased from 61.11% to 100%, and children received comprehensive preventive and curative dental services.

Key success factors encompassed leadership from local administrators and community leaders, inter-agency collaboration, parental capacity development, and community participation. Primary challenges included incomplete referral and treatment follow-up systems. Research recommendations emphasize enhancing dental health literacy among parents and teachers—particularly regarding knowledge comprehension and communication—developing efficient monitoring and evaluation systems, expanding budget support, and establishing integrated referral systems that facilitate information exchange between relevant agencies.

การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาทันตสุขภาพ ความรอบรู้ทางทันตสุขภาพ พฤติกรรมการดูแลทันตสุขภาพ และพัฒนาระบบการดูแลทันตสุขภาพเด็กก่อนวัยเรียนในศูนย์พัฒนาเด็กสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จังหวัดอุบลราชธานี ตามแนวคิดของ Kemmis and McTaggart โดยดำเนินการใน 3 ระยะ ได้แก่ ระยะวิเคราะห์สถานการณ์ ระยะดำเนินการพัฒนา และระยะประเมินผล กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย 1) ผู้เกี่ยวข้องกับศูนย์พัฒนาเด็ก จำนวน 270 คน และ 2) ผู้ปกครองเด็กและครูผู้ดูแลเด็ก 498 คน โดยใช้ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านแมด สังกัดเทศบาลตำบลเมืองศรีไค เป็นพื้นที่พัฒนาระบบต้นแบบ การเก็บข้อมูลใช้วิธีเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ สหสัมพันธ์เพียร์สันและการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพรวบรวมผ่านการสังเกตแบบมีส่วนร่วม การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการศึกษาระยะที่ 1 พบว่า เด็กก่อนวัยเรียนมีอัตราการเกิดฟันผุร้อยละ 57.83 โดยค่าเฉลี่ยฟันผุ ถอน อุด (dmft) ก่อนการพัฒนาเท่ากับ 4.36 ซี่ต่อคน ความรอบรู้ด้านทันตสุขภาพของผู้ปกครองและครูผู้ดูแลเด็กส่วนใหญ่อยู่ในระดับพอใช้ (ร้อยละ 51.61) ด้านพฤติกรรมการดูแลทันตสุขภาพช่องปากเด็กก่อนวัยเรียน พบว่าผู้ปกครองและครูผู้ดูแลเด็กส่วนใหญ่มีพฤติกรรมโดยรวมอยู่ในระดับดีมาก (ร้อยละ 61.24) การศึกษาสะท้อนปัญหาสำคัญในระบบการดูแลทันตสุขภาพ ได้แก่ การขาดระบบการติดตามและประเมินผลการดำเนินงานอย่างสม่ำเสมอ (ร้อยละ 8.15) ข้อจำกัดด้านงบประมาณสนับสนุนจากกองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น (ร้อยละ 60.37) ปัญหาการส่งต่อเด็กที่มีปัญหาสุขภาพช่องปากเพื่อรับการรักษาที่เหมาะสม (ร้อยละ 58.89) และการขาดระบบการแจ้งเตือนผู้ปกครองเมื่อพบปัญหาสุขภาพช่องปากของเด็ก (มีเพียงร้อยละ 22.22) ระยะที่ 2 พบว่า กระบวนการพัฒนาระบบตามวงจร PAOR ได้เริ่มจากการวางแผน (Planning) โดยจัดประชุมผู้เกี่ยวข้องกำหนดเป้าหมายร่วมกัน 4 ประการคือ การสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชน การพัฒนาศูนย์พัฒนาเด็กต้นแบบ การพัฒนาความรู้ของผู้ปกครองและครู และการพัฒนาระบบการดูแลทันตสุขภาพที่ชุมชนมีส่วนร่วม ขั้นลงมือปฏิบัติ (Action) ได้ปรับระบบการตรวจคัดกรองจาก 1 ครั้งเป็น 2 ครั้งต่อปี จัดตั้งทีมแกนนำเยี่ยมบ้านจาก 5 ภาคส่วน และดำเนินโครงการส่งเสริมทันตสุขภาพ ขั้นสังเกตการณ์ (Observation) พบว่าครูและทันตบุคลากรมีส่วนร่วมสูงที่สุด ขณะที่ผู้ปกครองมีส่วนร่วมระดับปานกลางแต่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น และขั้นสะท้อนผล (Reflection) ปัจจัยความสำเร็จคือภาวะผู้นำของผู้บริหารและความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน ระยะที่ 3 พบว่า หลังการพัฒนา ค่าเฉลี่ย ผุ ถอน อุด ลดลงเหลือ 2.56 ซี่ต่อคน (ร้อยละ 41.28) อัตราการเข้าถึงบริการตรวจคัดกรองเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 61.11 เป็นร้อยละ 100 และเด็กได้รับบริการทันตกรรมเชิงรักษาและป้องกันอย่างครอบคลุม

ปัจจัยความสำเร็จที่สำคัญ ได้แก่ ภาวะผู้นำของผู้บริหารท้องถิ่นและผู้นำชุมชน ความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน การพัฒนาศักยภาพผู้ปกครอง และการมีส่วนร่วมของชุมชน ส่วนอุปสรรคที่พบคือระบบการส่งต่อและติดตามผลการรักษายังไม่สมบูรณ์ ข้อเสนอแนะจากการวิจัยคือควรเน้นพัฒนาความรอบรู้ด้านทันตสุขภาพของผู้ปกครองและครู โดยเฉพาะด้านความรู้ความเข้าใจและการสื่อสาร พัฒนาระบบการติดตามประเมินผลที่มีประสิทธิภาพ ขยายการสนับสนุนงบประมาณ และพัฒนาระบบส่งต่อที่เชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง