The development of nutrition literacy promoting program on dietary behavior change among high school students with overweight, Mahasarakham Province

Abstract

Overweight among adolescents is a significant public health issue in Thailand and globally, with physical, psychological, and social consequences. The primary causes stem from inappropriate dietary behaviors, lack of nutritional knowledge, and limited understanding of food labeling, which result in an inability to make healthy food choices and lead to overweight and poor eating habits. This study employed a mixed-methods research design and was conducted in two phases. Phase 1 integrated both quantitative and qualitative methods. The quantitative component, using a cross-sectional survey design, investigated factors associated with nutrition literacy. The qualitative component explored barriers to reading nutrition labels and accessing nutrition information, experiences in sharing nutritional knowledge with others, and the application of nutrition information in food selection. The sample consisted of 1,206 upper secondary school students. Phase 2 involved the development and evaluation of a nutrition literacy promotion program for overweight upper secondary school students using a randomized controlled trial. The sample comprised 92 students classified as overweight based on standard criteria, divided equally into experimental and control groups (46 students each). Data were collected using three-part questionnaires: personal informData were analyzed using statistical methods includation, nutrition literacy assessment, and dietary behavior assessment. Data analysis including, frequency, percentage, mean, standard deviation, median, interquartile range (IQR), multivariable logistic regression, Friedman test, Chi-square, and Mann–Whitney U test.

The findings from Phase 1 indicated that factors associated with nutrition literacy included: (1) personal factors—grade point average (GPA), parental education level, parental income, and self-body image perception; and (2) educational support factors—weekly hours of health education classes. The level of nutrition literacy was found to be inadequate in 49.7% of participants, and 48.6% exhibited only fair dietary behavior. Qualitative results supported these findings by providing deeper insights into underlying issues. In Phase 2, the nutrition literacy promotion program was developed based on the findings from Phase 1, following the concept of nutrition literacy. The program consisted of four stages: preparation (pre-activity), implementation (8 weeks), and follow-up (12th week). Post-intervention evaluation at week 12 showed that the experimental group had significantly improved nutrition literacy and dietary behavior levels compared to the control group (p < 0.05).

In conclusion, personal factors (GPA, parental education, income, and body image perception) and educational factors (hours of health education) were significantly associated with nutrition literacy. The implemented nutrition literacy promotion program led to improvements in both nutrition literacy and dietary behavior among overweight students. These findings can inform planning and development of interventions to enhance nutrition literacy and address overnutrition issues among adolescents. Furthermore, the nutrition literacy manual developed from this study can be adapted and applied in similar school and community contexts.

ภาวะโภชนาการเกินในวัยรุ่นเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญทั้งในไทยและทั่วโลก ส่งผลกระทบทั้งทางร่างกาย จิตใจ และสังคม สาเหตุหลักมาจากพฤติกรรมการบริโภคที่ไม่เหมาะสมและขาดความรู้ด้านโภชนาการและไม่เข้าใจข้อมูลบนฉลากอาหาร จึงไม่สามารถเลือกอาหารที่ดีต่อสุขภาพได้ นำไปสู่ภาวะน้ำหนักเกินและพฤติกรรมการกินที่ไม่ถูกต้อง สำหรับการศึกษานี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods) แบ่งการวิจัยออกเป็น 2 ระยะ ดังนี้ ระยะที่ 1 บูรณาการทั้งวิธีการเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาเชิงปริมาณเพื่อศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านโภชนาการ ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงสํารวจแบบตัดขวาง วิธีการเชิงคุณภาพในประเด็นปัญหา/อุปสรรคในการอ่านฉลากโภชนาการและการเข้าถึงข้อมูลโภชนาการ ประสบการณ์การแนะนำข้อมูลด้านโภชนาการให้กับบุคคลอื่นๆ และแนวทางการประยุกต์ใช้ข้อมูลโภชนาการในการตัดสินใจเลือกอาหาร กลุ่มตัวอย่างคือ นักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายจำนวน 1,206 คน การวิจัยระยะที่ 2 พัฒนาและประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านโภชนาการในนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายที่มีภาวะน้ำหนักเกิน ใช้รูปแบบการทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม กลุ่มตัวอย่าง คือนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายที่มีภาวะน้ำหนักเกินเกณฑ์มาตรฐาน จำนวน 92 คนแบ่งเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 46 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม 3 ส่วน ได้แก่ ข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินความรอบรู้ด้านโภชนาการ และข้อมูลพฤติกรรมการบริโภคอาหาร วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน มัธยฐาน IQR Multivariable logistic regression, friedman test, Chi-square และ Mann Whitney U Test

ผลการศึกษาในระยะที่ 1 พบว่า ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านโภชนาการ ได้แก่ (1) ปัจจัยส่วนตัวบุคคล ได้แก่ เกรดเฉลี่ย ระดับการศึกษาของผู้ปกครอง รายได้ของผู้ปกครอง การประเมินรูปร่างตนเองและ (2) ปัจจัยด้านการส่งเสริมการเรียนรู้ ได้แก่ จำนวนชั่วโมงการเรียนรายวิชาสุขศึกษาในโรงเรียนต่อสัปดาห์ และระดับความรอบรู้ด้านโภชนาการอยู่ในระดับไม่ดีพอร้อยละ 49.7 และพฤติกรรมการบริโภคอาหารอยู่ในระดับพอใช้ร้อยละ 48.6 และผลการศึกษาเชิงคุณภาพในประเด็นต่างๆ สำหรับผลการศึกษาในระยะที่ 2 พัฒนาโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านโภชนาการในนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายที่มีภาวะน้ำหนักเกิน โดยใช้ผลการวิเคราะห์เชิงปริมาณและคุณภาพในระยะที่ 1 มาพัฒนาและประยุกต์ใช้กับแนวคิดความรอบรู้ด้านโภชนาการ แบ่งเป็น 4 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ระยะก่อนดำเนินกิจกรรมและเตรียมโปรแกรม ระยะที่ 2-3 ระยะทำกิจกรรมใช้เวลา 8 สัปดาห์ และระยะที่ 4 ระยะติดตามผล ซึ่งรวมระยะเวลาทั้งหมด 12 สัปดาห์ และประเมินผลของโปรแกรมหลังสิ้นสุดกิจกรรมในระยะติดตามผล (สัปดาห์ที่ 12) พบว่า กลุ่มทดลองมีการเปลี่ยนแปลงของระดับความรอบรู้ด้านโภชนาการ และระดับพฤติกรรมการบริโภคอาหารโดยรวมอยู่ในระดับที่ดีเพิ่มขึ้น เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p