Developing a Health Literacy Community Model for Preventing Liver Fluke Disease, Tha Bo Subdistrict, Tha Bo District, Nong Khai Province

Abstract

This study employed practical action research to develop a community-based health literacy model aimed at preventing liver fluke disease. Both quantitative and qualitative data were collected before and after the model’s implementation through questionnaires, behavioral observations of community participation, and in-depth interviews. A purposive sampling method was used to select 122 participants, comprising residents and key stakeholders involved in the model development process in Tha Bo Sub-district, Tha Bo District, Nong Khai Province. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics—including frequency, percentage, mean, and standard deviation-and inferential statistics via paired sample t-tests with a significance level set at p < 0.05. Qualitative data were analyzed through content analysis.

The findings revealed that the developed prevention model consisted of eight key steps: (1) analyzing the liver fluke disease situation within the community; (2) organizing orientation meetings on disease prevention; (3) conducting campaigns through Village Health Volunteers (VHVs) via house-to-house visits; (4) establishing community-level preventive measures; (5) building partnerships with local stakeholders; (6) monitoring and supporting community activities; (7) evaluating the implementation process; and (8) facilitating knowledge exchange. A critical success factor was the community’s adherence to five preventive practices—co-created through community participation—summarized as "Quit – Open – Knock – Avoid – Eliminate." Following the model’s implementation, participants demonstrated statistically significant improvements in their health literacy scores related to liver fluke disease prevention.

การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการจากประสบการณ์การปฏิบัติ (Practical Action Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบชุมชนรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับ โดยใช้การเก็บรวบรวมข้อมูลทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ก่อนและหลังการพัฒนาเครื่องมือ ได้แก่ แบบสอบถาม การสังเกตพฤติกรรมการมีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก กลุ่มตัวอย่างจำนวน 122 คน คัดเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) เป็นผู้ที่ปฏิบัติงานหรืออาศัยอยู่ในเขตตำบลท่าบ่อ อำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย และมีส่วนเกี่ยวข้องกับการพัฒนารูปแบบดังกล่าว การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมานด้วยการทดสอบ Paired Sample t-test ที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ p < 0.05 ข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์โดยวิธีวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับที่พัฒนาขึ้นมีทั้งหมด 8 ขั้นตอน ได้แก่ (1) การวิเคราะห์ปัญหา (2) การประชุมชี้แจงแนวทางการป้องกัน (3) การรณรงค์ผ่าน อสม. (4) การกำหนดมาตรการชุมชน (5) การสร้างความร่วมมือกับภาคีเครือข่าย (6) การติดตามและสนับสนุนกิจกรรม (7) การประเมินผลการดำเนินงาน และ (8) การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ปัจจัยแห่งความสำเร็จของรูปแบบคือ การปฏิบัติตามมาตรการ 5 ประการ ได้แก่ “เลิก - เปิด - เคาะ - ไม่ - ถ่าย” ซึ่งเกิดจากการมีส่วนร่วมของประชาชน ผลการดำเนินงานพบว่า กลุ่มเป้าหมายมีคะแนนเฉลี่ยด้านความรอบรู้ด้านสุขภาพเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ