Investigating Access to Social Welfare Services for the Homeless: A Case Study of Khon Kaen Province

Abstract

This research aims to examine the current situation and demographic characteristics of the homeless population, analyze the patterns and levels of access to basic social welfare, and propose recommendations for developing inclusive and sustainable access to rights. The study employs a mixed methodology approach, combining qualitative research through in-depth interviews with relevant informants and quantitative research via surveys. The sample consists of 410 participants, including homeless individuals, government officials, and civil society representatives in Khon Kaen Province.To address the first objective—studying the situation and demographic characteristics of the homeless—this research highlights that homelessness remains a significant global social issue affecting millions and poses critical challenges for equitable access to basic social welfare. Although Thailand has a relatively low homelessness rate compared to other Southeast Asian countries, issues related to economic inequality and policy implementation persist. This study investigates key economic and social eterminants influencing equitable access to social welfare for homeless individuals in Thailand, focusing on factors such as employment rate, income inequality, government expenditure on education, and overall human development.Correlation analysis reveals significant relationships between homelessness and key socioeconomic indicators, including employment rate (-0.855), GINI index (-0.860), Human Development Index (0.883), and government education spending (0.860). These findings underscore the complex interplay between economic policies and social security. The results suggest that expanding employment opportunities, ensuring equitable income distribution, increasing investment in education, and rengthening human development policies are critical to reducing homelessness and improving access to social welfare.This study emphasizes the urgent need for a comprehensive policy framework that integrates economic growth, education, and social protection measures to effectively address homelessness in Thailand. By tackling structural inequalities and promoting inclusive economic opportunities, Thailand can work toward establishing a more sustainable and equitable social welfare system, ensuring vulnerable populations have adequate access to essential services and opportunities for social and economic integration.The research further finds that the majority of homeless individuals are male, aged between 40 and 60 years, originally from other provinces but migrating to urban areas seeking economic opportunities or healthcare services. Most reside in public spaces such as bus stations, parks, or near shopping centers. The social and economic conditions of the homeless population tend to be vulnerable, with unstable incomes, lack of health insurance, and absence of official identification documents (e.g., ID cards or household registration), which pose significant barriers to accessing government welfare services.The level of access to basic welfare services among the homeless is moderate, with healthcare access being the highest, largely due to the Universal Health Coverage system that allows undocumented individuals to receive services in public health facilities under certain conditions. However, substantial gaps remain in other areas such as housing, education, and employment, primarily due to legal constraints, attitudes of government officials, and social stigma, which contribute to exclusion and limit opportunities for the homeless to rehabilitate their potential.Recommendations from this study include the establishment of one-stop service centers that provide comprehensive assistance to the homeless, encompassing identity document issuance, healthcare, rights information, and career development. Additionally, the creation of a centralized provincial database to coordinate services is essential. The study also advocates for increased involvement of civil society, local communities, and the private sector in prevention efforts targeting at-risk groups, alongside fostering a societal shift in perception—viewing the homeless as individuals with inherent human dignity and potential rather than as a social burden.The findings suggest that addressing homelessness requires a systemic approach linked with local policies, inter-agency integration, and ongoing support measures. Such an approach would contribute to reducing social inequality and promoting sustainable quality of life improvements for the homeless population.

การวิจัยเรื่อง “การเข้าถึงสวัสดิการขั้นพื้นฐานของคนไร้บ้าน: กรณีศึกษาจังหวัดขอนแก่น” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์และลักษณะทางประชากรของคนไร้บ้าน วิเคราะห์รูปแบบและระดับการเข้าถึงสวัสดิการขั้นพื้นฐาน รวมถึงเสนอแนะแนวทางในการพัฒนาให้เกิดการเข้าถึงสิทธิอย่างครอบคลุมและยั่งยืน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methodology Research) ประกอบด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพจากการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลจำนวนที่เกี่ยวข้อง และการวิจัยเชิงปริมาณจากการเก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยคนไร้บ้าน เจ้าหน้าที่รัฐ และภาคประชาสังคมในพื้นที่จังหวัขอนแก่น รวมทั้งสิ้น 410 ราย การวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อตอบวัตถุประสงค์ข้อที่ 1 เพื่อศึกษาสถานการณ์และลักษณะทางประชากรของคนไร้บ้าน ปัญหาการไร้ที่อยู่อาศัยยังคงเป็นปัญหาสังคมระดับโลกที่ส่งผลกระทบต่อผู้คนนับล้านคนและยังเป็นความท้าทาย ที่สำคัญต่อการเข้าถึงสวัสดิการสังคมขั้นพื้นฐานอย่างเท่าเทียมกันแม้ว่าประเทศไทยจะมีอัตราการไร้ที่อยู่อาศัยค่อนข้างต่ำ เมื่อเทียบกับประเทศอื่น ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แต่ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการเข้าถึงความไม่เท่าเทียมกันทางเศรษฐกิจและการดำเนินนโยบายยังคงมีอยู่การศึกษาครั้งนี้จะตรวจสอบปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเข้าถึงสวัสดิการสังคมอย่างเท่าเทียมกันสำหรับบุคคลไร้ที่อยู่อาศัยในประเทศไทย โดยเน้นที่ปัจจัยกำหนดทางเศรษฐกิจและสังคมโดยเฉพาะ เช่น อัตราการจ้างงาน ความไม่เท่าเทียมกันของรายได้รายจ่ายของรัฐบาล ด้านการศึกษาและการพัฒนาของมนุษย์โดยรวมการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ เผยให้เห็นความสัมพันธ์ที่สำคัญระหว่างปัญหาการไร้ที่อยู่อาศัยและตัวบ่งชี้ทางเศรษฐกิจและสังคมที่สำคัญ ได้แก่ อัตราการจ้างงาน (-0.855) ดัชนี GINI (-0.860) ดัชนีการพัฒนาของมนุษย์ (0.883) และรายจ่ายของรัฐบาลด้านการศึกษา (0.860) ซึ่งเน้นย้ำถึงปฏิสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างนโยบายเศรษฐกิจและความมั่นคงทางสังคมผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า การขยายโอกาสในการจ้างงานการรับประกันการกระจายรายได้ที่เท่าเทียมกันการเพิ่มการลงทุนด้านการศึกษาและ การเสริมสร้างนโยบายการพัฒนามนุษย์นั้นมีความจำเป็นในการลดปัญหาคนไร้บ้านและปรับปรุงการเข้าถึงสวัสดิการสังคม การศึกษานี้เน้นย้ำถึงความจำเป็นเร่งด่วนสำหรับ กรอบนโยบายที่ครอบคลุม ที่บูรณาการ การเติบโตทางเศรษฐกิจ การศึกษาและมาตรการคุ้มครองทางสังคมเพื่อแก้ไขปัญหาคนไร้บ้านในประเทศไทยอย่างมีประสิทธิภาพโดยการแก้ไขปัญหาความไม่เท่าเทียมกันทางโครงสร้างและส่งเสริมโอกาสทางเศรษฐกิจที่ครอบคลุม ประเทศไทยสามารถทำงานเพื่อให้มี ระบบสวัสดิการสังคมที่ยั่งยืนและเท่าเทียมกันมากขึ้นเพื่อให้แน่ใจว่าประชากรที่เปราะบางสามารถเข้าถึงบริการที่จำเป็นและโอกาสในการบูรณาการทางสังคมและเศรษฐกิจได้อย่างเพียงพอ ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มคนไร้บ้านส่วนใหญ่เป็น เพศชาย อายุระหว่าง 40–60 ปี มีภูมิลำเนาเดิมจากจังหวัดอื่น แต่ย้ายถิ่นฐานเข้ามาในเมืองเพื่อแสวงหาโอกาสทางเศรษฐกิจหรือบริการทางสาธารณสุขโดยมากอาศัยอยู่ในพื้นที่สาธารณะ เช่น สถานีขนส่ง สวนสาธารณะ หรือบริเวณรอบศูนย์การค้า ลักษณะทางสังคมและเศรษฐกิจของคนไร้บ้านมักมีความเปราะบาง เช่น มีรายได้ไม่แน่นอน ขาดหลักประกันสุขภาพหรือเอกสารแสดงตน อาทิ บัตรประชาชนหรือทะเบียนบ้าน ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญในการเข้าถึงสวัสดิการของรัฐ ระดับการเข้าถึงสวัสดิการขั้นพื้นฐานของคนไร้บ้านอยู่ในระดับปานกลาง โดยด้านสุขภาพได้รับการเข้าถึงมากที่สุด อันเนื่องมาจากระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าที่เปิดโอกาสให้บุคคลที่ไม่มีเอกสารทางราชการบางกรณีสามารถเข้ารับบริการในสถานพยาบาลของรัฐได้ อย่างไรก็ตาม ด้านอื่น ๆ เช่นการมีที่อยู่อาศัย การศึกษา และการมีงานทำ ยังคงมีช่องว่างอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะข้อจำกัดด้านกฎหมาย ทัศนคติของเจ้าหน้าที่รัฐ และการตีตราจากสังคมซึ่งส่งผลต่อการกีดกันและลดโอกาสในการฟื้นฟูศักยภาพของคนไร้บ้าน ข้อเสนอแนะจากงานวิจัย ได้แก่ การจัดตั้งศูนย์ให้บริการแบบครบวงจร (One-stop Service) สำหรับคนไร้บ้านที่สามารถให้บริการตั้งแต่การออกเอกสารแสดงตน การดูแลด้านสุขภาพ การให้ข้อมูลด้านสิทธิ และการพัฒนาอาชีพ นอกจากนี้ควรมีระบบฐานข้อมูลกลางในระดับจังหวัดเพื่อประสานการให้บริการ และส่งเสริมการมีส่วนร่วมจากภาคประชาสังคม ชุมชนท้องถิ่น และภาคเอกชน ในการป้องกันปัญหาในกลุ่มเสี่ยง รวมถึงการเปลี่ยนมุมมองของสังคมให้มองเห็นคุณค่าความเป็นมนุษย์และศักยภาพของคนไร้บ้านมากกว่าการมองในฐานะ "ภาระของสังคม" ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า การแก้ไขปัญหาคนไร้บ้านควรมีแนวทางเชิงระบบที่เชื่อมโยงกับนโยบายท้องถิ่น การบูรณาการหน่วยงาน และการมีมาตรการสนับสนุนต่อเนื่อง ซึ่งจะนำไปสู่การลดความเหลื่อมล้ำทางสังคมและส่งเสริมคุณภาพชีวิตอย่างยั่งยืน